Esperanto, langue commune équitable pour l'Europe
Traduko de la esperanta vorto (ekz.: jxauxdo):
Traduction du mot français:

Kiu estis la unua direktoro de UEA? 
     
Esperanta vorto por: ŝuldo aŭ sumo de ŝuldo 
En la kategorio 'objektoj'
Kio estas tio?

Via respondo (ekz. jxauxdo):

Anna de Bretonio, dukino kaj trifoja reĝino (1477-1514)


A┼ştoro : Christian Bertin
Dato: Septembro 2006
Kompleta artikolo en formato PDF

Resumo

Francisko la Dua, la patro de Anna, fari─Łis duko de Bretonio la 26-an de Decembro 1458 post la morto de sia onklo Arturo la Tria, konestablo de Richemont.

Francisko la Dua edzi─Łis al Margareta de Bretonio en 1455 kaj tiel i─Łis anka┼ş la bofilo de la bretonia duko Francisko la Unua, kiu mortis en 1450.

Francisko la Dua havis nur unu filon kun la dukino Margareta de Bretonio. Li nomi─Łis Francisko. Li naski─Łis la 29-an de Junio 1463 sed mortis la 25-an de A┼şgusto en la sama jaro. Li estis entombigita en la katedralo de Nantes.

En la 25-a de Septembro 1469 mortis Margareta de Bretonio, dukino de Bretonio. ┼ťi multe suferis pro la prefero de la duko al Antoinette de Maignelais, lia amorantino.

La 26-an de Junio 1471, Francisko la Dua reedzi─Łis kun Margareta de Foix, tria filino de la grafo de Foix. Kial tiu edzi─Ło? Eble por altiri la patron de Margareta en la aliancon kontra┼ş la franca re─Ło.

Interne de la duklando, estis du partioj, kiuj luktis unu kontra┼ş la alia pri la estonta politika stato de Bretonio: unue, la partio de Guillaume Chauvin, kanceliero de Bretonio, favora al la franca re─Ło, due, la partio de Pierre Landais, la trezoristo, favora al la rezistado kontra┼ş la re─Ło.

La partio de Guillaume Chauvin konsistis el la senjoroj kaj la prelatoj, kiuj havis bienojn, pensionojn a┼ş avanta─Łojn en Francio kaj kiuj timis perdi ilin . Plie tiuj partianoj estis ofte suba─ëetitaj de la re─Ło.

Pierre Landais estis drapisto, kiu ri─ëi─Łis per la komercado. Lia partio arigis la negocistojn kaj la sendependistojn.

En 1475, mortis Antoinette de Maignelais, damo de Villequier, la tre influa amorantino de la duko Francisko la Dua. ┼ťi estis naskinta kvar infanojn de la duko: Francisko (barono de Avaugour), Antono de Bretonio, Franciska kaj alia filino. ─łiuj bastardoj vivis ─ëe la korto de la duko en Nantes.

En 1475, pro la minaco de Karolo la Maltima kaj de angla armeo, la franca re─Ło Ludoviko la Dekunua devis subskribi novan traktaton en Senlis kaj redoni la fortikajn urbojn la┼ş la landlimo de Bretonio.

La 25-an de Januaro 1477, naski─Łis Anna de Bretonio en la kastelo de Nantes. Per sia patro, la bretonia duko Francisko la Dua, ┼Łi estis duone franca-bretona kaj per sia patrino, Margareta de Foix, duone gaskona-hispana.

La duko Francisko la Dua, kiu naski─Łis en 1435, estis 42-jara. Li seniluzii─Łis. Kompreneble li preferis filon ─ëar la heredo de la duklando, la┼ş la traktato de Gu├ęrande, restus en la familio de Montfort nur se estus vira heredanto kaj alikaze irus al la familio de Pentievro.

La sorto de Anna dependis de eventuala naski─Ło de frato.

La duko kaj Landais konfidis la edukadon de Anna al Franciska de Dinan, nevino de Johano la Dua de Rohan kaj estonta grafino de Laval.

En 1478 (a┼ş 1481??), naski─Łis Isabeau, la dua filino de la duko.

Konvinkita ke la re─Ło volis akapari la duklandon, la duko strebis al nova alianci─Ło kun Anglio kaj Maksimiliano de A┼şstrio.

En la 16-a de Aprilo 1481, Francisko la Dua subskribis traktaton kun Maksimiliano de Austrio kontra┼ş la franca re─Ło Ludoviko la Dekunua.

La 10-an de Majo 1481, la duko subskribis novan aliancan traktaton kun Anglio, kiu enhavis promeson pri edzini─Ło de lia filino Anna al la angla kronprinco a┼ş mankokaze al la duko de York, amba┼ş filoj de la angla re─Ło Eduardo la Kvara.

En 1483 mortis la re─Ło de Francio, Ludoviko la Dekunua, sed Anna de Beaujeu, ┼Łia filino, kiu fari─Łis regentino de Francio dum la neplena─Łeco de Karolo la Oka, agis tute simile al sia patro, tio estas senskrupule, trompe kaj perfide.

Okazis diskutoj inter la duko kaj la regentino, kies konkludo estis la traktato de Bourges inter la duko kaj la re─Ło en kiu ili ─Áuris unu al la alia "eternan pacon, amikecon, alianci─Łon, ktp." Tiu traktato ne estis pli obeata ol la anta┼şaj.

La duko timis la heredajn problemojn post sia morto. Li e─ë ne fidis iujn membrojn de sia familio: Avaugour (lia nele─Ła filo) kaj Rohan (lia bofrato). Pro tio, la 8-an de Februaro 1486, la duko kunvenigis la ─ťeneralajn ┼ťtatojn de Bretonio en Rennes por agnoskigi la rajtojn de siaj filinoj: Anna kaj Isabeau per ─Áuro.

En 1486 mortis Margareta de Foix, la dua edzino de la duko Francisko la Dua. Anna estis nur 9-jara kaj Isabeau, ┼Łia fratino, nur 8-jara.

En marto 1487, Franciska de Dinan kunigis la malkontentulojn en Ch├óteaubriant. ┼ťi deklaris, ke la re─Ło promesis 6000 soldatojn por forpeli la princojn el la duklando. Inter┼Łan─Łe, la bretoniaj senjoroj (Rieux, Laval, Rohan, ktp) subskribis traktaton, kiu agnoskis la rajtojn de la re─Ło super la duklando. Tio estis nova perfido de la bretoniaj senjoroj.

La re─Ła armeo eniris Bretonion per la urboj liveritaj de Rieux.

La 28-an de Julio 1488, okazis la batalo de Saint-Aubin-du-Cormier inter la re─Ła kaj la duka armeoj. La duka armeo konsistis el apena┼ş 12000 soldatoj el kiuj estis 4600 eksterbretoniaj soldatoj (angloj, germanoj, hispanoj, gaskonoj, ktp).

La bretonoj perdis 6000 batalantojn kaj la francoj nur 1500.

La 19-an de A┼şgusto 1488, traktato pri paco estis subskribita inter la duko kaj la re─Ło en Le Verger. La duko Francisko la Dua konsentis pri:

  • La forigo de la eksterlandaj senjoroj
  • Akiro de re─Ła konsento anta┼ş ol edzinigi siajn filinojn.

La re─Ło konservis Saint-Malo, Foug├Ęres, Dinan kaj Saint-Aubin du Cormier ─Łis la heredo de la dukeco. La re─Ło foriris kun sia armeo sen postuli kompensa─Áojn.

La 9-an de Septembro 1488, la duko Francisko la Dua, kiu ne eltenis la malvenkon, post falo de ─ëevalo, mortis. Li testamentis por sia entombigo apud sia unua edzino en Nantes kaj por la tutoreco de siaj filinoj. Li konfidis siajn filinojn al la mar┼Łalo de Rieux kaj al Franciska de Dinan, grafino de Laval, kvankam tiuj personoj ofte estis komplotintaj kontra┼ş li.

Anna, la filino de Francisko la Dua, estis 11-jara, kiam ┼Łi heredis la duklandon. La konsilio de Anna konsistis el Philippe de Montauban, kiu estis la kanceliero de Bretonio, la mar┼Łalo de Rieux, Dunois kaj Albret.

Multaj kandidatoj deziris edzi─Łi al Anna de Bretonio. Inter ili estis Albret, kiu estis 50-jara kaj jam havis 7 le─Łajn infanojn (preferata de Rieux), Maksimiliano de A┼şstrio, la filo de la vicgrafo de Rohan kaj aliaj.

La 10-an de Februaro 1489, Anna, kiu estis nur 12-jara, estis kronita dukino en la katedralo de Rennes meze de entuziasma lo─Łantaro. La bretonoj jam admiris ┼Łian kura─Łon kaj ┼Łian malfeli─ëan situacion.

La re─Ło de Francio, Karolo la Oka deklaris la militon al Bretonio. Armeo el 12000 soldatoj atakis la duklandon.

Pro la milito kun Maksimiliano de A┼şstrio, Karolo la Oka devis subskribi traktaton pri paco en Frankfurto la 22-an de Julio 1489. Bretonio, aliancano de Maksimiliano estis en tiu traktato. Sekve mallonga paca periodo da┼şris en la duklando.

Anna decidis rekonkeri Nantes, kaj pro tio arigis armeon. La mar┼Łalo de Rieux finfine akceptis redoni la urbon sen kontra┼ş 100 000 eskudoj.

En 1490, Isabeau, la fratino de Anna, fian─ëini─Łis al la filo de Alano de Albret (tiu, kiun Anna forte rifuzis). La geedzi─Ło ne okazis ─ëar ┼Łi mortis en la 24-a de A┼şgusto 1490 en Rennes, kie oni entombigis ┼Łin.

La 19-an de Decembro 1490, Anna edzini─Łis al Maksimiliano de A┼şstrio, estonta imperiestro de Germanio, per prokuro kun la espero certigi la sendependecon de Bretonio. Maksimiliano, kiu estis edzi─Łinta al Maria de Burgonjo, filino de Karolo la Maltima, post ┼Łia morto estis vidva. Simbole, Von Polheim, la sendinto de Maksimiliano en┼Łovis sian nudan gambon en la lito de Anna, kiu tiel fari─Łis la re─Łino de la romianoj.

Sed tio estis malobee al la traktato de Le Verger, kiu postulis ke edzini─Ło de la filinoj de la duko Francisko la Dua ne povus okazi sen anta┼şa akiro de konsento de la franca re─Ło.

Pro tio la franca re─Ło decidis la almar┼Łon de sia armeo al Bretonio.

La 20-an de Marto 1491 (a┼ş la 4-an de Aprilo), Nantes estis liverita al la francoj pro la perfido de la senjoro de Albret. Poste la re─Ło eniris Bretonion kaj en A┼şgusto li estis konkerinta la tutan duklandon krom Rennes.

La re─Ło decidis la eksie─Ładon de Rennes. Iom post iom Anna konvinki─Łis ke Maksimiliano, kiu batalis kontra┼ş la turkoj, ne defendos ┼Łin. Post du monatoj sub intensa sie─Łado, Anna finfine konsentis pri la edzini─Ło al la franca re─Ło.

La 15-an de Novembro 1491, Anna kaj Karolo la Oka subskribis traktaton pri paco.

Tamen, Karolo la Oka estis jam fian─ëigita de 7 jaroj al Margareta de A┼şstrio, filino de Maksimiliano. Stranga situacio, en kiu la re─Ło ┼Łtelis la edzinon de Maksimiliano kaj perfidis sian promeson edzi─Łi al filino de Maksimiliano. Plie, Karolo devis peti nuligon de la geedzi─Łon de Anna kun Maksimiliano al la papo. Estis do multaj malfacila─Áoj kaj timoj pri la reago de Maksimiliano. Pro tio, oni decidis rapide agi.

La 19-an de Novembro 1491, Anna kaj Karolo la Oka gefian─ëi─Łis en la kapelo de Notre-Dame-de-Bonne-Nouvelle en Rennes.

La 6-an de Decembro 1491, Anna, dukino de Bretonio, edzini─Łis al Karolo la Oka, re─Ło de Francio en la kastelo de Langeais en regiono Touraine.

┼ťi estis 14-jara kaj Karolo la Oka estis 21-jara.

La kontrakto inter la dukino kaj la re─Ło donis unu al la alia la rajtojn pri Bretonio. Se Karolo mortus anta┼ş Anna sen lasi infanon, Anna ne rajtis edzni─Łi la┼ş ┼Łia deziro; ┼Łi povus nur edzini─Łi al la estonta re─Ło "se li tion volos kaj se eblos".

Karolo la Oka agnoskis al la bretonoj:

  • La rajton pagi nur la impostojn la┼ş la decidoj de la bretonia ordarasembleo,
  • La rajton utiligi la akcizojn al la defendo de la duklando,
  • La rajton por la bretonoj esti ju─Łata nur en Bretonio

Anna, nova re─Łino de Francio, ne plu rolis en la administrado de la duklando. ┼ťi naskis 4 infanojn sed neniu el ili post vivis.

En 1494, Karolo la Oka lan─ëis ekspedicion al Italio ─Łis Napolo, en kiun li eniris en la22-a de Februaro 1495. Lia armeo estis bone akceptita, sed iom post iom ─Łi malbone kondutis kaj Karolo la Oka devis reveni al Francio post la nedecida batalo de Fornoue, kiu okazis en la 6-a de Julio 1495.

La 7-an de Aprilo 1498, Karolo la Oka, kies kapo estis frapinta la lintelon de pordo, mortis.

Anna estis 21-jara, kiam ┼Łi fari─Łis vidvino. La 9-an de Aprilo 1498, mesa─Łisto deiris al la duklando por anonci ke la re─Łino resta┼şris la kancelieran postenon kaj renomumis Philippe de Mautauban por okupi tiun postenon.

Anna reakiris siajn rajtojn pri la duklando.

En la 27-an de Majo 1498, Ludoviko de Orl├ęans estis kronita kiel nova franca re─Ło sub la nomo Ludoviko la Dekdua. Li estis la edzo de Johana de Francio, la lama filino de Ludoviko la Dekunua kaj la fratino de Karolo la Oka. Li estis anka┼ş la duko de Orl├ęans, kiu anta┼ş dek jaroj estis unu el la komandantoj de la bretona armeo kontra┼ş la franca re─Ło.

Anna konsentis edzini─Łi al la nova re─Ło, la┼ş la kontrakto kun la anta┼şa re─Ło, kondi─ëe ke Ludoviko la Dekdua sukcesu nuligi sian propran edzi─Łon kun Johana de Francio. La re─Ło promesis redoni ─ëiujn fortikajn urbojn, kiujn li okupis en Bretonio, escepte de Foug├Ęres kaj Nantes, kiujn li decidis konservi ankora┼ş dum unu jaro. Se la geedzi─Ło ne okazus en tiu periodo, tiam Anna refari─Łus libera kaj la re─Ło devus forcedi la du fortikajn urbojn.

De la 10-a de A┼şgusto al la 17-a de Decembro 1498, okazis la proceso, kiu nuligis la edzi─Łon de la re─Ło. Ludoviko la Dekdua pledis, ke li edzi─Łis al Johana de Francio sub la minaco de la re─Ło kaj ke plie ┼Łi pro korpaj difektoj ne kapablis plenumi la geedzajn agojn. La papo Aleksandro la Sesa Borgia konsentis pri tio.

La 8-an de Januaro 1499, Anna de Bretonio edzini─Łis al Ludoviko la Dekdua en la kapelo de la kastelo de Nantes, ┼Łi estis en forta pozicio por trudi siajn kondi─ëojn.

En la 13-a de Oktobro 1499, naski─Łis Kla┼şda en Romorantin. ┼ťi nevole tuj ludis gravan rolon en la e┼şropa diplomatio pro ┼Łia rajto pri la duklando de Bretonio.

Anna plu deziris konservi la a┼ştonomecon de sia duklando, pro tio ┼Łi preferis edzinigi Kla┼şdan al Karolo de Luksemburgio, la nepino de Maksimiliano de A┼şstrio. Sed la konsilantoj de la re─Ło forte kontra┼şis tiun ideon kaj insistis por ke, Kla┼şda edzini─Łu al la heredonto de la franca re─Łlando. Anna devis cedi kaj akcepti tiun lastan proponon.

En Septembro 1504, Anna sukcesis subskribigi la traktaton de Blois, kiu anta┼şvidis la geedzi─Łon de ┼Łia filino, Kla┼şda de Francio, kun Karolo de Luksemburgio, estonta Karola la Kvina, germana imperiestro.

Sed post grava malsano, en Majo 1505, la franca re─Ło skribis testamenton, en kiu li rompis la fian─ëini─Łon de Kla┼şda kaj ordonis kiel eble plej rapidan edzini─Łon al Francisko de Angoul├¬me.

La 21-an de Majo 1506 okazis la gefian─ëigo de Kla┼şda kaj Francisko de Angoul├¬me.

Anna naskis Renatan, sian duan filinon en Blezo, la 20-an de Oktobro 1510.

Anna kaj Ludoviko la Dekdua havis kvin infanojn sed nur Kla┼şda kaj Renata postvivis.

La 9-an de Januaro 1514, Anna, dukino de Bretonio, re─Łino de Francio mortis en Blois, kiam ┼Łi estis 36-jara. La funebraj ceremonioj estis grandiozaj kaj da┼şris dum kvin semajnoj.

La 8-an a┼ş la 18-an de Majo 1514, Kla┼şda, la plia─Ła filino de Anna, kiu estis 15-jara edzini─Łis al Francisko, kuzo de Ludoviko la Dekdua kaj grafo de Angoul├¬me, kiu estis 19-jara.

La 21-an de Decembro 1514, Ludoviko la Dekdua mortis sen infanoj. Li estis entombigita en la baziliko Saint-Denis apud sia edzino Anna de Bretonio.

La 1-an de Januaro 1515, Francisko de Angoul├¬me fari─Łis re─Ło de Francio sub la nomo Francisko la Unua. Kla┼şda, ┼Łia edzino, kiu ne havis la karakteron de sia patrino, forcedis ─ëiujn siajn rajton pri la duklando al sia edzo.

En 1532, la Ordarasembleo de Bretonio aprobis la kuni─Łon de Bretonio al la franca re─Łlando. Tamen ili decidis la konservon de la privilegioj, la justica kaj imposta a┼ştonomeco de Bretonio.

Anna estis 10-foje graveda. ┼ťi naskis 4 mortintajn infanojn kaj 3 aliajn, kiuj mortis nelonge post la nasko, filo (Charles-Orland) mortis juna─Łe kaj nur du filinoj (Kla┼şda kaj Renata) postvivis.

Reklamo: Esperanto, samniveliga lingvo